Weekbrief 1 mei 2020

Lieve mensen,

We beginnen er bijna aan te wennen, om elkaar op zondag niet te ontmoeten, maar in plaats daarvan elk in ons eigen huis, en op onze eigen tijd, naar een dienst te kijken en te luisteren, of mee te lezen met de tekst, die sinds een paar weken ook meegestuurd wordt met de weekbrief. Voor zover dat mogelijk is natuurlijk, want niet iedere voorganger schrijft de overweging compleet uit. Maar bij de dienst van afgelopen zondag was dat wel het geval en bovenaan deze nieuwsbrief ziet u ook een foto die gemaakt is van een moment in die dienst.

U ziet de tekst van het slotlied in beeld en heeft u ook al de weerspiegeling van een van onze glas-in-loodramen in de vleugel gezien?

Voor zondag 3 mei wordt u verwezen naar de Kapel in Hilversum, www.dekapel.nu , waar ds. Peter Korver voorgaat. Uiteraard met aandacht voor het feit dat we dit jaar “75 jaar bevrijding” vieren. Aan het eind van deze weekbrief vindt u de tekst van deze dienst.

Op zondag 10 mei zal ds. Annegreet van der Wijk voorgaan in een dienst vanuit de Doopsgezinde Kerk. U kunt die meebeleven via www.dgbussum-naarden.doopsgezind.nl of www.majellakapel.nl

In de hoop, dat er toch gauw weer een mogelijkheid zal zijn om elkaar wèl weer te kunnen ontmoeten wens ik u weer een goede week toe!
Marijke Katerberg-Muns

Online
De samenleving ligt goeddeels stil. En het kerkelijk leven ook. Er zijn geen kerkdiensten, geen kringen, geen vergaderingen en geen huisbezoeken. Een enkel gemeentelid vraagt mij belangstellend per mail: ‘Wat doet u nu de hele dag? Eindelijk tijd om een boekje te lezen?’ De werkelijkheid is evenwel anders.

Net als de collega’s in het onderwijs zijn voorgangers gedwongen om in een rap tempo op een geheel nieuwe manier te gaan werken. Het is een uitdaging om de afdeling ook nu te laten functioneren. De mensen hebben elkaar, de gemeente en de diensten juist nu nodig. Hoe moet dat als je niet bij elkaar mag komen? Daarvoor is een nieuw fenomeen in het leven geroepen, de online dienst die te volgen is via de website www.majellakapel.nl . Die wordt enkele dagen eerder opgenomen door een semi-professionele filmer. Je moet het als voorganger ook maar durven en willen: ‘vieren’ zonder mensen en dus zonder die in de ogen te kunnen zien. Nu staar je in een camera. Het voelt alsof je een one-man/woman show moet opvoeren.

Heeft u ze gezien, de diensten in onze Majellakapel met Witte Donderdag en Goede Vrijdag, of afgelopen zondag 26 april, samen met de afdelingen Huizen en Laren? De overeenkomsten en verschillen met een gewone dienst vallen meteen op. Wat hetzelfde is, is de eigen vertrouwde omgeving van het gebouw en de eigen vertrouwde voorgangers. De details van o.m. het houtsnijwerk aan de kansel komen zelfs beter uit. Maar er zijn natuurlijk opvallende verschillen. Je mist de andere leden van de afdeling, je mist het koffiedrinken. Dan is opmerkelijk hoeveel korter een internetdienst duurt. Daar waar een gewone dienst tegen een uur loopt, is die op internet nooit langer dan 25 minuten. Dat is bewust. Het is gebleken dat ook de meest doorgewinterde kerkganger eenmaal thuis voor een scherm geplaatst het echt niet veel langer volhoudt om te kijken. Een ander verschil is het zingen. De organist of pianist speelt de melodieën van de liederen, de woorden verschijnen in beeld en thuis kan je meelezen of zachtjes voor jezelf meezingen. Af en toe zingen voorgangers zo goed en zo kwaad als ze kunnen een beetje mee…

De voordelen van deze internetdiensten zijn, denk ik, vierledig. Ten eerste blijft u, terwijl u al vele weken niet kunt komen, tóch verbonden met de Majellakapel. Ten tweede: u kijkt wanneer het u uitkomt. De dienst staat om half elf op internet, maar u kunt op elk gewenst tijdstip kijken, zelfs weken later nog. Ten derde: u raakt steeds beter vertrouwd met degenen met wie wij samenwerken: ds. Annegreet van der Wijk, ds. Tina Geels, De Kapel in Hilversum, want we verwijzen ook naar hun vieringen. Een vierde voordeel is dat we met onze internetdiensten aantoonbaar meer mensen bereiken. Er zijn soms honderd mensen die hebben gekeken en dat is natuurlijk veel meer dan er normaal op zondag bij ons komen. Overigens is het wel zo, heb ik mij laten vertellen, dat van hen de helft al binnen vier minuten doorgeklikt is naar een andere site… Dat is overigens niet zorgelijk, dat is gewoon hoe het gaat op internet. O ja, er is nog een vijfde voordeel: u kunt meerdere diensten achter elkaar bezoeken. Bevalt de ene niet zo, misschien dan die van de ander. Bevalt de ene u wel, dan misschien die andere ook wel… Ikzelf zie nu op zondagmorgen ook eens hoe mijn collega’s vorm geven aan een dienst.

Afgelopen zondagmorgen had ik echter geen zin om de dag te beginnen met het opstarten van de pc. In plaats daarvan stapte ik op de fiets om naar de Grote Kerk in mijn woonplaats Naarden te gaan. Het gebouw is open gesteld voor stiltezoekers die daar een kaarsje kunnen opsteken en tot bezinning komen terwijl zij op gepaste afstand van anderen zitten. Je kijkt naar een brandende paaskaars en weet je opgenomen in die onzichtbare menigte van gelovigen die hier in de loop van de eeuwen God hebben gezocht. In dit huis, om met Oosterhuis te spreken, hangt ‘nog de wolk gebeden, van wie zijn voorgegaan’.

Achteraf was het een vreemd idee dat terwijl ik hier in stilte mijn tijd nam om met God te verkeren, ik op hetzelfde moment ook een overweging stond te houden waarnaar mensen aan het kijken en luisteren zijn. Tot nog niet zo lang geleden was de gave van bilocatie, het aanwezig zijn op twee plaatsen tegelijk, slechts voorbehouden aan zeer grote heiligen. Voor een dominee die een beetje met zijn tijd meegaat, is het echter een bekwaamheid waarin je getraind kan worden.
ds. Peter Korver

‘Toegekende en verworven status’
In deze nare tijd, waaraan niet snel een einde lijkt te komen, is het een verheugend nieuws dat onze voorzitster koninklijk is onderscheiden. Wij wensen haar oprecht geluk met deze erkenning van haar maatschappelijk zo verdienstelijk werk. Naar aanleiding daarvan hier een kort artikel:

Het was de vermaarde culturele antropoloog R. Linton, die in een van zijn boeken een verhelderend onderscheid maakte tussen toegekende en verworven status. Wat is daarmee bedoeld? Mensen wordt een bepaalde status toegekend op grond van hun functie als burgemeester, politiechef, hoogleraar, enz. Dat is voor een deel uiterlijk zichtbaar in hun kleding. De rechter draagt een toga, evenals de hoogleraar, politiemensen dragen een uniform, net zoals militairen. En daarbij is hun rang duidelijk aangegeven.

Dat alles verleent die mensen een bepaald gezag, een zekere status. Maar zij zullen in de praktijk moeten zien waar te maken, dat zij die status ook verdienen. Dat laatste vormt verworven status. En in deze tijd weegt deze vaak zwaarder dan de toegekende status, die past bij een bepaalde functie.

Bij Koninklijke onderscheidingen geldt iets dergelijks. Vorsten krijgen vaak mooie onderscheidingen, waarvoor zij niets hebben gedaan. Politiechefs krijgen ook wel onderscheidingen voor hun verdienstelijke manier van leidinggeven. Maar het zijn in feite de dienders die het moeilijke werk moeten doen.

Er zijn echter ook altijd mensen, die zich in alle eenvoud, zonder eigenbaat, inzetten voor een maatschappelijk belang. Zij verdienen via een Koninklijke onderscheiding in het zonnetje te worden gezet.

Dat geldt met name voor onze voorzitster, die zich al zoveel jaren onvermoeibaar inzet voor onze afdeling van de Vereniging Vrijzinnigen Nederland. Zij vervult daarmee een moeilijke taak, want door vergrijzing enerzijds en bijna geen aanwas van het ledental anderzijds, daalt dat aantal gestaag. Zo zijn er steeds minder mensen die beschikbaar zijn voor taken in de afdeling. Daarom mogen we Marijke dankbaar zijn voor haar trouwe inzet voor onze afdeling en zijn we blij, dat haar verdiensten terecht koninklijk worden gehonoreerd.
dr. Rob Nepveu

Dank!
Vanaf deze plaats wil ik u allemaal heel erg bedanken voor alle blijken van waardering en alle hartelijke reacties die ik de afgelopen dagen ervaren heb. Er waren bloemen en planten, kaarten en e-mails, er zijn foto’s gemaakt, kortom ik ben inderdaad in het zonnetje gezet.

Het eigenlijke lintje moet mij nog opgespeld worden, hopelijk zal dat in het najaar mogelijk zijn, maar wat in het vat zit verzuurt niet. Dat lintje wordt vast wel zorgvuldig bewaard.
Voor dit moment geldt: ik geniet natuurlijk van wat mij op dit moment overkomt, maar tegelijk hoop ik met hernieuwde energie weer een poos verder te kunnen!

En graag wil ik benadrukken, dat ik niet alleen een lieve echtgenoot naast mij heb, die mij heel erg steunt, maar natuurlijk ook een bestuur! De samenwerking met Peter, Joke en Rob verloopt heel plezierig. En gelukkig wordt weliswaar het aantal mensen dat helpen kan kleiner, maar ze zijn er wèl en soms wordt dat op heel onverwachte momenten ervaren.

Ten slotte: de onderscheiding is mij onder andere verleend voor het feit dat ik mij probeer in te zetten voor de samenwerking met onze vrijzinnige vrienden in de regio en ook daar ondervind ik steun en waardering. Juist ook in deze tijd van “online-diensten” is het fijn, om het met elkaar te kunnen doen!
Marijke Katerberg

Ten slotte nog een verrassend nieuwtje: in de afgelopen weken is het “kleine toilet” opgeknapt. Iets wat al heel lang op de lijst stond van dingen die moesten gebeuren is nu klaar. Meerdere mensen zijn er bij betrokken geweest, maar met name Hans Roelofsen heeft zich erg ingezet. Enerzijds door oog te houden op de werkzaamheden, anderzijds door de materialen te vinden die goed pasten bij ons gebouw. De opbrengst van de Fancy Fair van een aantal jaren was ervoor bestemd en we zijn blij dat dat nu ook gebruikt kon worden.

 


Bevrijding en vrijheid – 3 mei 2020
voorganger: ds. Peter Korver
zang: Christien de Kok, fluit: Anne Tuk, orgel: Rob van Roon

Welkom
Goede morgen, fijn dat u er bent. Ik hoop dat het goed met u gaat. Fijn dat we in verbinding kunnen zijn, ook al missen we het directe contact. Welkom hier in de tuin van De Kapel in Hilversum. We zitten in de ontmoetingscirkel. Het is vandaag 3 mei. Er komen twee bijzondere dagen. Morgen is de nationale dodenherdenking en overmorgen staan we stil bij 75 jaar bevrijding. Dat is inmiddels vele jaren terug, maar de oorlog is nog altijd niet ver weg voor veel mensen. Sommigen van u hebben er nog eigen herinneringen aan. Velen hebben hun ouders of grootouders over horen vertellen. Soms hebben hun ervaringen doorgewerkt in het leven van hun kinderen.
Vandaag staan we in deze internetviering in een eerste korte bezinning stil bij het kwade waartoe mensen in staat waren in de jaren 40-45 maar ook bij de moedige daden van diepe menselijkheid. In een tweede bezinningsmoment staan we stil bij wat vrijheid voor ons betekent, 75 jaar geleden en vandaag.

We steken nu eerst een kaars aan.

Voor wie vooral de donkere kant van het leven ervaart is dat een teken van hoop.
“Als alles duister is, ontsteek dan een lichtend vuur dat nooit meer dooft, vuur dat nooit meer dooft.”
Het licht is zowel in goede als kwade dagen teken van Gods aanwezigheid.

Lied
: Licht, lied 4, Dans me naar morgen
Als een kyrie-lied. We benoemen de nood: die van onze angsten. En we roepen Kyrie eleison, Heer ontferm u, maar zingen dat vandaag als ‘Dans me naar morgen’.
Ieder heeft angst die hij diep in zich verborgen houdt,
veilig op slot zodat niemand het weet.
En wie niks doet is zeker dat hij al die zorgen houdt,
dat hij de weg naar de vrijheid vergeet.

Dans me naar morgen, dans me naar morgen,
dans me naar morgen, kom twijfel niet meer. Doe een stap en dan nog een
en voor je ‘t weet dan weet je ‘t weer.
Dans me naar morgen en twijfel niet meer.

Angst is een rem om te leven hoe je leven kunt.
‘t Houdt je gevangen terwijl dat niet hoeft.
Breek dus los en wees vrij om te geven wat je geven kunt.
Zorg dat je liefde en vrijheid weer proeft.

Angst dat het schip strandt is echt iets wat niet nodig is.
Weet je, we zien wel of dat ooit gebeurt.
We gaan weg zonder ballast en al wat overbodig is
onder de zon die de dagen weer kleurt.

Gedicht: De burenangst van botte henkie – Karel Eyckman
die van hiernaast
die moet ik niet
die zijn niet zoals ik
die zijn van hiernaast en ik ben hier
dus kan je nagaan.
die van hiernaast
zitten in de weg
ik heb zo geen ruimte achter mijn ellebogen
dus die van hiernaast die moeten uit de weg.

die van hiertegenover
die hoef ik niet
die zijn niet zoals ik
die zijn van de overkant, ik ben van de eigen kant
dus kan je nagaan.
die van hiertegenover
zitten in mijn uitzicht
ik heb geen zicht want zij zijn geen gezicht
die van de overkant die moeten uit mijn ogen.

die van hierachter
die mag ik niet
die zijn niet zoals ik
die zijn van hierachter en ik ben voor
dus kan je nagaan.
die van hierachter
zitten in de achterbuurt
zitten natuurlijk achterbaks te gluren
die van hierachter moeten achter mij vandaan.

niemand naast me, voor of achter
vrijheid is met niemand iets te maken
ja toch?
niet dan?

Overdenking : Bevrijd ons van het kwade
Ik ben bijna tien jaar na 1945 geboren. Maar de oorlog was in mijn jeugd nadrukkelijk aanwezig in de verhalen van mijn ouders en familie. In het nauwelijks uitgesproken verdriet over weggevoerde familieleden en de spanning van de onderduik. Er was een overzichtelijk onderscheid tussen goed en kwaad. Er waren goede en foute Nederlanders geweest. De goede waren tegen de Duitsers geweest en zaten in het verzet, de foute waren NSB-ers en hadden met de bezetters geheuld. Die simpele voorstelling heeft lang bestaan, ook nog tijdens mijn studie geschiedenis in de jaren zeventig. Het is terug te vinden ook in de titel van het boek ‘Hilversum. Onderdrukking en verzet’ uit 1985. Daarin wordt de bezettingstijd beschreven in een vanzelfsprekend kader van een strijd tussen goede en boze krachten. Die was er natuurlijk ook, maar er was ook zo lang na afloop van de oorlog nog onvoldoende afstand om te zien dat er allerlei nuances en grijstinten waren in het gebied tussen doelbewuste, fanatieke collaboratie met het nazisme en vroegtijdig, principieel verzet.

Wanneer zeg je van gedrag dat het fout of slecht is? Daar wordt nogal verschillend over gedacht. Ik ben geneigd te denken: slecht is als je bewust en onnodig andere mensen verdriet doet en schade toebrengt. De bekende vrijzinnige oerwouddokter Albert Schweitzer definieerde het in zijn ethiek van het Eerbied voor het leven zo: goed is om leven te behouden en te bevorderen, kwaad is om leven te vernietigen en het leven te belemmeren. In die oorlogsjaren was dat zeker een belangrijk thema: mensenlevens redden tegenover het bewust willen vernietigen van mensen. De holocaust, het industrieel uitroeien, vernietigen van miljoenen mensen op grond van hun Joodse afkomst, is een absoluut dieptepunt en voorbeeld van kwaad in de menselijke geschiedenis.

In Bussum is er het voorbeeld van het echtpaar Vissers- van der Linden dat met groot gevaar voor eigen leven van alles deed om een jong Joods echtpaar met kindje te redden en hun huis voor hen als onderduikers open stelden. Als extreem tegenbeeld was er de chef van de Bussumse politie die met grote ijver communisten en Joden opspoorde om ze uit te leveren aan de bezetter en ze daarmee een zekere dood instuurde.

De meeste mensen bevonden zich tussen dit wit en zwart in een grijze zone. Zij pasten zich aan aan de nieuwe situatie van de Duitse bezetting en probeerden zo goed en zo kwaad als mogelijk de oorlog door te komen. Ze deden niet bewust kwaad, maar waren ook geen helden. Je mag een held omschrijven als iemand die als er gevaar of rampspoed is vanuit een zwakke positie moed toont en zelfopoffering voor een grotere zaak. Hoe kijken wij naar de mens? Handelt hij in principe vanuit welgemeend eigenbelang en ten koste van anderen of is hij van nature bereid om zich in te zetten voor het geluk en welzijn van anderen? Of soms meer het een en dan weer eens het andere? Daar is de laatste jaren veel discussie over. Vanuit onze calvinistische geschiedenis dragen we de gedachte mee dat de mens onbekwaam is tot enig goed en geneigd tot alle kwaad. Ook als je niet opgegroeid bent met dit zwarte mensbeeld van de Heidelbergse Catechismus kan je aangesproken zijn door de gedachte dat beschaving maar een dus laag vernis is en als dat even loslaat dat dan de ware mens bovenkomt die niet te vertrouwen is, die verandert in een agressieveling in een samenleving waarin iedereen elkaar bedriegt, bedreigt, besteelt en vermoordt. Een boek dat in onze ook niet zo gemakkelijke tijd velen goed doet en heel populair is dat van Rutger Bregman: De meeste mensen deugen. Hij komt vanuit nieuwe wetenschappelijke inzichten met de bijzonder prettige boodschap: de mens deugt juist wél en wil van nature de ander graag helpen. Mensen werken graag samen en om die reden is de mens ook een succes geworden in de evolutie. Misschien is de huidige coronacrisis wel een argument bij deze stelling. Mensen zijn bereid een stuk vrijheid in te leveren voor een algemeen belang en helpen met gevaar voor eigen gezondheid de mensen die nu ziek en geïsoleerd zijn. Er zijn natuurlijk ook tegenvoorbeelden te bedenken. De mens, of mensen, hebben verschillende kanten in zich. Maar we hebben invloed op welke kant we de overhand laten hebben. Daar kan een gemeenschap waar je toe behoort of een kerk, een stevig duwtje in de goede richting geven, zoals een kwaadaardige ideologie het tegenovergestelde kan bevorderen.

Na vandaag volgen twee bijzondere gedenkdagen. Morgen is het 4 mei en we staan stil bij het kwaad dat mensen elkaar hebben aangedaan, aan oorlogsgeweld, aan vervolging van en moord op onschuldige mensen en verdedigers van recht. Overmorgen staan we stil bij de vreugde van bevrijding, herwonnen vrijheid. Het zijn dagen van bezinning op goed en kwaad. Vrijheid op zichzelf is niet altijd hetzelfde als ‘goed’.

De apostel Paulus schrijft in een brief aan een christelijke gemeente bij de Galaten, een volksstam die woonde in het tegenwoordige Turkije: Broeders en zusters, u bent geroepen om vrij te zijn. Misbruik die vrijheid niet om uw eigen verlangens te bevredigen, maar dien elkaar in liefde. (Galaten 5 : 13 ) Vrijheid is niet hetzelfde als ‘ik doe wat ik wil doen en zeg wat ik zeggen wil’. Het is de ruimte om keuzes te maken, voor je eigen leven, maar ook de ruimte om ervoor te kiezen anderen tot steun en vreugde te zijn. Om moreel te handelen. Het is de vrijheid waar Mozes bij zijn afscheid zijn volk voor laat kiezen: Ik laat jullie vandaag dus kiezen tussen leven en dood, tussen zegen en vloek. De hemel en de aarde horen wat ik zeg: Kies voor het leven! Kies voor jullie toekomst, en voor de toekomst van je kinderen! Dat was de keuze voor onze ouders en grootouders in de jaren 40-45. Dat is de keuze voor ons nu onze aarde steunt en kreunt onder de menselijke aanwezigheid.

Orgel: korte improvisatie

Lied: Licht, lied 60, Geef ons (Dona nobis pacem)
Geef ons liefde, vriendschap en vrede.
Geef ons liefde, vrede.

Geef ons zekerheid, kracht om te leven.
Geef ons zekerheid, leven.

Geef ons vrijheid, hulp bij het helpen.
Geef ons wijsheid om te helpen.

Geef ons liefde, vriendschap en vrede.
Geef ons liefde, vrede.

Onze Vader
Onze Vader in de hemel,
laat iedereen u eren.
Laat uw nieuwe wereld komen.
Laat op aarde uw wil gedaan worden,
net zoals dat in de hemel gebeurt.
Geef ons vandaag het eten dat we nodig hebben.
En vergeef ons wat we fout gedaan hebben,
want wij hebben ook andere mensen hun fouten vergeven.
Help ons om nooit tegen u te kiezen.
En bescherm ons tegen de macht van het kwaad.

Zegen:

Anne en Christien zingen voor jou en voor de wereld een zegenwens.
Licht, lied 100, Ik hoop
‘k Hoop dat jij altijd mag dromen
met de wind steeds in je rug.
Dat gedachten blijven stromen,
niet te langzaam niet te vlug.
Moge ’t zonlicht op je schijnen,
zachte regen voor de groei.
‘k Hoop dat zorgen snel verdwijnen,
dat je komt tot volle bloei.

Dat je echt aandachtig luistert
naar je hart en je verstand,
dat het onweer voor jou fluistert,
’n wolk met goud zal zijn omrand,
dat ’t geluk komt bovendrijven,
ook al is dat heel fragiel,
dat je altijd trouw maag blijven,
aan het diepste van je ziel.

Moge ieder van u de nieuwe week tegemoet gaan met Gods zegen.
Orgel: Wilhelmus
Mijn schild ende betrouwen
zijt Gij, o God mijn Heer,
op U zo wil ik bouwen,
Verlaat mij nimmermeer.
Dat ik toch vroom mag blijven,
uw dienaar t’aller stond,
de tirannie verdrijven
die mij mijn hart doorwondt

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *